22.02
Krótka historia Wysp Andamańskich
Andamany to łańcuch około 184 wysp na Morzu Andamańskim, położonych około 1100 km na południe od Kolkatu. Największa z nich, wyspa Andaman, ma 355 km długości i 60 km szerokości. Dawniej żyły tu pradawne plemiona. Mówi się, że część rdzennych mieszkańców wykazywała uderzające podobieństwo do aborygeńskich plemion Australii. Dziś niektóre plemiona wycofały się w głąb lasu, inne zaś przesiedlono. Port Blair, jego główny port, to malownicze i tętniące życiem miasto pełne zieleni. Jest dobrze połączone z lądem stałym dzięki regularnym rejsom statków i rozkładowym lotom z Kolkaty i Madrasu. Różne społeczności żyją tam w harmonii i posługują się językiem hindi.
Port Blair otrzymał swoją nazwę od porucznika Archibalda Blaira z Kompanii Wschodnioindyjskiej, który zajął Andamany w 1789 roku, aby zapewnić swoim statkom bezpieczny port w czasie pór deszczowych oraz utworzyć tam kolonię karną dla więźniów. Jednak z powodu niezdrowego klimatu, wybuchów chorób i wysokich kosztów utrzymania portu musiał opuścić Andamany w 1796 roku. Już na początku XIX wieku korzenie Kompanii Wschodnioindyjskiej były głęboko zakorzenione w Indiach. Brytyjczycy dopuszczali się wobec Hindusów licznych, skrajnych okrucieństw: zabierali ziemię chłopom, niszczyli źródła utrzymania rzemieślników, podnosili podatki, odbierali państwa nawabom i rodzimym władcom. Zwykli ludzie, żołnierze, nawabowie i królowie byli zastraszani i prześladowani. Wszędzie panowało niezadowolenie i wybuchały bunty. Ludzie byli zdeterminowani, by położyć kres panowaniu Kompanii Wschodnioindyjskiej.
Ponowne zajęcie Wysp Andamańskich dla przetrzymywania więźniów politycznych:
Andamany przypominają nam o tych bojownikach o wolność, którzy 10 maja 1857 roku wezwali do powstania przeciwko rządom brytyjskim. Była to nasza Pierwsza Wojna o Niepodległość, którą Brytyjczycy w swoich podręcznikach historii nazywają buntem sipajów. Aby całkowicie stłumić powstanie, Brytyjczycy skazywali tysiące ludzi na śmierć przez powieszenie, wieszali ich na drzewach, przywiązywali do dział i rozrywali strzałem, zabijali ich kulami i mieczami, jakby oszaleli z żądzy odwetu.
Rewolucjoniści, którzy przeżyli, byli skazywani na dożywotnie zesłanie na Andamany, aby ich więź z rodziną i ojczyzną została przerwana, a rodacy o nich zapomnieli na zawsze. Z tego powodu w styczniu 1858 roku Brytyjczycy ponownie zajęli Port Blair na Andamanach. Po raz pierwszy 10 marca 1858 roku nadinspektor J.B. Walker przybył tu z grupą 200 bojowników o wolność. Druga grupa, licząca 733 więźniów–bojowników o wolność, przybyła w kwietniu 1868 roku z Karaczi. Skazano ich na dożywotnie więzienie. Później jednak nie wiadomo, ilu jeszcze tysiącom bojowników o wolność wymierzono karę zesłania na Andamany z portów Bombaju, Kolkaty i Madrasu. Ich liczba, nazwiska i adresy pozostają nieznane.
Mówi się, że wszystkie dokumenty zostały spalone, gdy Japończycy zajęli Andamany. Nasza organizacja przeprowadziła wstępne badania w India Office Library w Londynie, lecz nie przyniosły one rezultatów. Budzi to niepokój, ponieważ jakkolwiek by Brytyjczyków oceniać, byli doskonałymi archiwistami. Prawda nadal nie jest znana i musi zostać ustalona. Obowiązkiem naszego obecnego rządu Indii jest przeprowadzenie wnikliwych badań, aby wypełnić te luki i przedstawić naszym rodakom prawdziwą historię naszej walki o wolność oraz różnych nurtów i zrywów, które się na nią złożyły. Więzienie komórkowe (Cellular Jail) było nierozerwalnie związane z długą i chwalebną walką naszego rewolucyjnego ruchu wolnościowego na kontynencie i miało głębokie znaczenie polityczne. Czołowe postaci rewolucyjnych wystąpień na lądzie stałym były niezmiennie skazywane na zesłanie, by gnić i cierpieć na Andamanach.
Okrucieństwa popełniane na pierwszych bojownikach o wolność:
W niemal nieustannie deszczowej pogodzie, ze ciężkimi kajdanami i łańcuchami na nogach, otoczeni przez węże, pijawki i skorpiony, bojownicy o wolność mieli w głębokiej, pierwotnej puszczy torować drogę pod budowę szos przez bagienne tereny. Karano ich i zmuszano do ciężkiej pracy, jeśli zwalniali tempo. W marcu 1868 roku 238 więźniów próbowało uciec. Do kwietnia wszyscy zostali schwytani. Jeden popełnił samobójstwo, a spośród pozostałych nadinspektor Walker nakazał powiesić 87.
Sher Ali: zabójstwo lorda Mayo
Pomimo tych okrucieństw bojownicy o wolność nadal stawiali opór i walczyli o swoją godność oraz z miłości do ojczyzny. Sher Ali został skazany na dożywotnie więzienie za udział w ruchu wahhabitów przeciwko brytyjskim rządom. 8 lutego 1872 roku zabił nożem lorda Mayo, wicekróla Indii. Został powieszony na wyspie Viper.
Budowa Więzienia Komórkowego (Cellular Jail):
Budowę Więzienia Komórkowego rozpoczęto w 1896 roku, a ukończono w 1906 roku, wznosząc 698 cel. Więzienie zbudowano z siedmioma skrzydłami rozchodzącymi się jak siedmiopłatkowy kwiat. W centrum znajdowała się wieża z latarnią. Z nią były połączone trzykondygnacyjne skrzydła z 698 odizolowanymi celami. Dlatego nazywa się je Więzieniem Komórkowym.
Bojownicy o wolność z narodowych ruchów rewolucyjnych:
Na całym obszarze Indii wybuchały ruchy narodowe przeciwko brytyjskiemu panowaniu, a powiązanych z nimi bojowników o wolność zsyłano na Andamany, czyli „Kala Pani”, na długie wyroki. Wśród nich wyróżniali się uczestnicy Ruchu Wahhabitów (1830–1869), powstania Mopla (1792–1947), pierwszego powstania Rampa (1878–1879), drugiego powstania Rampa (1922–1924), chłopskiego powstania Tharawadi, powstania w Birmie (1930) itd.
Narodowy Ruch Rewolucyjny miał wybitnych przedstawicieli w Pendżabie – bohaterów partii Gadar; w Zjednoczonych Prowincjach (U.P.) – stowarzyszenie Hindustan Republican Association założone przez Sachina Sanyala; w Maharasztrze – braci Savarkarów; a po podziale Bengalu w 1905 roku zaczęły powstawać tajne stowarzyszenia i liczne podziemne grupy. W sądach rozpoczęło się wiele spraw o spiski, a liczba rewolucyjnych bojowników o wolność w więzieniach gwałtownie rosła. Większość przywódców tych ruchów, jeśli nie skazywano ich od razu na śmierć, była deportowana do Więzienia Komórkowego na Andamanach. Wielu z nich zmarło wskutek nieludzkiego traktowania i tortur.
Sprawa spiskowa z Alipore
W bengalskiej sprawie spiskowej z Alipore (1908) oskarżono 34 rewolucjonistów. Wśród nich byli Barin Ghosh, Ullaskar Dutt, Upendranath Banerjee i Hem Chandra Das. W 1909 roku zostali wysłani na Andamany. Później kierowano tam także rewolucjonistów z U.P. i Maharasztry.
Veer Savarkar
Za zabójstwo kolektora Jacksona z dystryktu Nasik w ramach tzw. sprawy spiskowej Nasik Veer Vinayak Savarkar został skazany i 7 kwietnia 1911 roku wysłany do Więzienia Komórkowego. Według Savarkara bojownicy o wolność byli zmuszani do ciężkiej pracy. Musieli obierać kokosy i wytłaczać z nich olej. Zmuszano ich, by chodzili w kółko jak woły, wyciskając olej z gorczycy. Na zewnątrz zmuszano ich do karczowania dżungli i drzew na stokach wzgórz oraz do wyrównywania bagiennych terenów. Odmowa skutkowała chłostą. Na dodatek nie otrzymywali nawet pełnego posiłku dziennie.
Rewolucjoniści z partii Gadar w Więzieniu Komórkowym (1914):
Partia Gadar, której prezesem był Baba Sohan Singh, a sekretarzem Lala Har Dayal, została założona w Ameryce, by wyzwolić nasz kraj spod brytyjskiego panowania. W 1914 roku członkowie partii Gadar, uzbrojeni w broń i amunicję, przypłynęli do Kalkuty statkiem „Kama Gata Maru”. Zostali aresztowani przez Brytyjczyków.
Repatriacja więźniów z Andamanów (1921)
Wzrost znaczenia socjalizmu w Rosji i narastający wpływ Rewolucji Chińskiej wzbudziły w naszym kraju rewolucyjne myśli i działania, szczególnie wśród młodzieży. Bengalskie partie rewolucyjne, takie jak Anushilan i Yugantar, znów stały się aktywne. W Pendżabie i Zjednoczonych Prowincjach organizacja Naujawan Bharat Sabha stworzyła ważną platformę dla młodych. Hindustan Socialist Republican Association i jego przywódca, męczennik Bhagat Singh, odzwierciedlali ducha tamtych czasów.
Sprawa bomby w Zgromadzeniu (1929)
8 kwietnia 1929 roku, w proteście przeciwko ustawie o sporach zbiorowych, Sardar Bhagat Singh i Batukeshwar Dutt rzucili bombę w obradujące zgromadzenie ustawodawcze. Rozrzucili ulotki i dali się aresztować. Wydarzenie to wywarło ogromne wrażenie na narodzie. 12 czerwca 1929 roku obaj zostali skazani na dożywotnie więzienie.
Druga sprawa spiskowa w Lahore
Rząd brytyjski wytoczył przeciwko Bhagatowi Singhowi i 16 jego towarzyszom drugą sprawę spiskową z Lahore. W 1930 roku Bhagat Singh, Sukhdev i Rajguru zostali powieszeni. Shri Yatendra Nath zmarł w wyniku strajku głodowego. Inni przyjaciele Bhagat Singha – Batukeshwar Dutt, Bejoy Kumar Sinha, Shiv Verma, Jaidev Kapoor, dr Gaya Prasad, Kamal Nath Tiwari, Mahabir Singh – zostali skazani na dożywocie i wysłani do Więzienia Komórkowego na Andamanach.
Powstanie w Chittagong (1930)
W nocy 18 kwietnia 1930 roku rewolucjoniści zajęli arsenał w Chittagong. Przez wiele dni walczyli z armią brytyjską na wzgórzach Jalalabadu. Wielu zginęło bohaterską śmiercią, wielu aresztowano. 1 marca 1932 roku 12 z 32 osób skazano na dożywotnie więzienie. Przywódca rewolucjonistów (Master Da Surya Sen) został aresztowany i powieszony 12 stycznia 1934 roku. Ambika Chakraborty, Ganesh Ghosh, Anant Singh, Lok Nath Bal, Anand Gupta, Randhir Dass Gupta, Fakir Sen oraz inni towarzysze zostali zesłani do Więzienia Komórkowego.
Ponowne otwarcie Więzienia Komórkowego na Andamanach (1932)
W całym kraju wybuchały bunty przeciwko Brytyjczykom. W Bengalu, Biharze, Zjednoczonych Prowincjach i Pendżabie rozpoczęła się fala rewolucyjnych spisków. Na dużą skalę dokonywano aresztowań i wymierzano długie wyroki. Przywódców i aktywnych uczestników narodowego ruchu rewolucyjnego zaczęto na nowo kierować do Więzienia Komórkowego na Andamanach.
Nieludzkie traktowanie w więzieniu (1932)
Podawane jedzenie nie nadawało się do spożycia przez ludzi. W chlebie, po jego przekrojeniu, znajdowano robaki, a w miejsce warzyw serwowano gotowaną dziką trawę. Woda deszczowa przeznaczona do picia była pełna owadów i robaków. Cele o wymiarach 13 × 6 stóp były ciemne, wilgotne i ponure, grubo pokryte mchem. Nie było toalet. Nie było światła ani materiałów do czytania. Więźniom nie wolno było się spotykać. Strażnicy stosowali fizyczne tortury i chłostę. Ich zachowanie było obraźliwe. Sytuacja stała się nie do zniesienia.
Pierwszy masowy strajk głodowy: 12 maja 1933
Jedyną możliwością, jaka pozostała bojownikom o wolność wobec tych okrucieństw, był strajk głodowy. 12 maja 1933 roku rozpoczęli głodówkę do śmierci. Podczas tego strajku głodowego zmarli Mahavir Singh, Mohan Kishore Namodas i Mohit Moitra. Ich ciała zostały potajemnie wywiezione i wrzucone do morza. Aby złamać strajk głodowy, z Pendżabu sprowadzono inspektora więziennictwa Barkera. Wydał on rozkaz wstrzymania wydawania wody pitnej. Bojownicy o wolność pozostali nieugięci. W całych Indiach wybuchły gwałtowne protesty z powodu tego strajku głodowego. Po 46 dniach władze brytyjskie musiały ustąpić i przyjąć żądania bojowników o wolność. Strajk głodowy zakończył się 26 czerwca 1933 roku.
Udogodnienia uzyskane po strajku głodowym
Po śmierci trzech towarzyszy udogodnienia wywalczone od władz więziennych okazały się korzystne na przyszłość. W celach pojawiło się światło. Więźniowie zaczęli otrzymywać gazety, książki i czasopisma. Zezwolono im na spotkania. Dopuszczono możliwość czytania indywidualnie lub w grupach. Umożliwiono uprawianie sportu i organizowanie wydarzeń kulturalnych. Praca więzienna została zredukowana do minimum. Co najważniejsze, funkcjonariusze więzienni zaczęli okazywać bojownikom o wolność więcej szacunku, a ich zachowanie wyraźnie się poprawiło. Powstała nowa atmosfera, gdy bojownicy spotykali się, by dyskutować i czytać. Zrodziło się pragnienie książek i wiedzy. Byli wśród nich studenci, lekarze, prawnicy, chłopi i robotnicy. Dyskutowali o polityce, ekonomii, historii i filozofii.
Lekarze spośród nich prowadzili zajęcia z biologii i fizjologii. Inni wykładali materializm historyczny i dialektyczny. Wiedza, doświadczenia i książki były łapczywie dzielone. Założono więzienną bibliotekę. Powstał prawdziwy „uniwersytet bojowników o wolność”, w którym rewolucjoniści poznawali idee marksistowskie i socjalistyczne oraz sposoby szerzenia ich wśród ludzi, o których wolność walczyli. 26 kwietnia 1935 roku utworzono Komunistyczną Grupę Konsolidacyjną złożoną z 39 więźniów. Liczba ta wkrótce wzrosła do 200. Bojownicy zaczęli dostrzegać, że nadchodzi atmosfera sprzyjająca wybuchowi wojny światowej i że zanim wojna się rozpocznie, powinni wrócić do kraju, aby być ze swoim narodem i wziąć czynny udział w nadchodzących wydarzeniach. 9 lipca 1937 roku bojownicy o wolność wysłali do wicekróla petycję, domagając się repatriacji wszystkich więźniów politycznych na kontynent i ich uwolnienia. Postawiono ultimatum, że jeśli żądania nie zostaną spełnione, rozpocznie się strajk głodowy.
Drugi strajk głodowy w sprawie repatriacji bojowników o wolność rozpoczął się 25 lipca 1937 roku
Na kontynencie rozpoczął się ogólnokrajowy ruch poparcia dla żądań andamańskich bojowników o wolność, gdy inni więźniowie polityczni w więzieniach na kontynencie również rozpoczęli strajki głodowe w solidarności. Odbywały się masowe demonstracje robotników, intelektualistów i studentów. Ten zryw jasno pokazał, że ludzie na kontynencie o nich nie zapomnieli. Po czterech tygodniach napłynęły telegramy od premiera Bengalu, przywódców narodu – Jawaharlala Nehru, Subhasa Chandra Bosego, Sharada Chandra Bosego, Rabindranatha Tagorego – wzywające bojowników o wolność do zakończenia strajku głodowego.
28 sierpnia 1937 roku Mahatma Gandhi, poeta Rabindranath Tagore i Komitet Wykonawczy Kongresu wysłali telegram: „Cały naród apeluje do was o zakończenie strajku głodowego… i zapewnia, że podejmie wasze żądania i doprowadzi do ich spełnienia…”. Po długich naradach ten historyczny 36‑dniowy strajk głodowy 200 rewolucyjnych bojowników o wolność dobiegł końca. Proces repatriacji rozpoczął się we wrześniu 1937 roku. W więzieniu było wówczas łącznie 385 bojowników o wolność: 339 z Bengalu, 19 z Biharu, 11 ze Zjednoczonych Prowincji, 5 z Asamu, 3 z Pendżabu, 2 z Delhi i 2 z Madrasu.
Netaji na Andamanach
Azad Hind Fauj Netajiego jako pierwsza wyzwoliła Port Blair na Andamanach. Netaji odwiedził wyspę Andaman i 30 grudnia 1943 roku wciągnął na maszt trójkolorową flagę. Oświadczył, że pierwszym bastionem uwolnionym spod brytyjskiego jarzma są Andamany – indyjski „Bastylion”, w którym przetrzymywano rewolucyjnych bojowników o wolność, podobnie jak w Bastylii w Paryżu podczas Rewolucji Francuskiej. Brytyjczycy ponownie zajęli Wyspy Andamańskie i Nikobarskie i w 1945 roku znieśli kolonię karną.
Wyburzenie Więzienia Komórkowego
Nie wiemy, z czyjej inicjatywy rozpoczęto wyburzanie Więzienia Komórkowego. My, rewolucjoniści, którzy byliśmy tam uwięzieni, zainterweniowaliśmy. Byliśmy głęboko przekonani, że ten symbol tyranii musi zostać zachowany jako Narodowy Pomnik, by przypominać przyszłym pokoleniom o ogromnej cenie, jaką zapłacono indyjską krwią za wolność naszego kraju.
